نحوه نگارش پروپوزال

نحوه نگارش پروپوزال
ظاهر پروپوزال به مقتضاي رشته تحصيلي دانشجو و یا طرح تحقیقاتی مربوطه مي تواند متفاوت باشد ولی یک پروپزال جامع، می بایست تمامی بخش های زیر را شامل شود:
ابتدا می بایست نوع تحقیق مشخص شود. یکی از موارد زیر باید بعنوان نوع تحقیق انتخاب شود :
• تحقیق بنیادی : اين تحقيقات که گاه تحقيقات مبنايى يا پايه‌اى خوانده مى‌شود، در جستجوى کشف حقايق و واقعيت‌ها و شناخت پديده‌ها و اشياء بوده، که مرزهاى دانش عمومى بشر را توسعه مى‌دهند و قوانين علمى را کشف نموده، به تبيين ويژگى‌ها و صفات يک واقعيت مى‌پردازند. دراين تحقيقات ممکن است نظريه‌اى انشاء شود يا اصول، فرضيه‌ها يا قضاياى نظريه‌اى مورد آزمايش قرار گيرد. در این نوع تحقیق، پژوهشگر توجهی به قابل استفاده بودن نتایج حاصل، در مسایل زندگی ندارد. اگرچه در بیشتر موارد کشف حقایق حاصل از این نوع تحقیقات ممکن است در زمان انجام تحقیق، کاربردی نداشته و مورد توجه قرار نگیرد ولی اغلب پس از گذشت مدتی نتایج تحقیقات بنیادی به صورت کاربردی مورد استفاده قرار می گیرد.
تحقیق بنیادی تجربی: در اين تحقيقات داده‌ها و اطلاعات اوليه با استفاده از روش‌هاى آزمايش، مشاهده، مصاحبه و … گردآورى مى‌شود و با استفاده از روش‌ها و تکنيک‌هاى آمارى و معيارهاى پذيرفته شده مورد تجزيه‌وتحليل قرار مى‌گيرد. البته عقل و فکر محقق در نحوه¬ی بکارگيرى روش‌ها و نيز تحليل نتايج بدست ‌آمده سهم زيادى دارد.
تحقیق بنیادی نظری: در اين تحقيقات اطلاعات و مواد اوليه¬ی تحليل به روش کتابخانه‌اى گردآورى مى‌شود و سپس با روش‌هاى مختلف استدلال مورد تجزيه و تحليل عقلانى قرار گرفته، نتيجه‌گيرى مى‌شود.
تحقیق کاربردی : اين تحقيقات با استفاده از زمينه و بستر شناختى و معلوماتى که از طريق تحقيقات بنيادى فراهم شده براى رفع نيازمندى‌هاى بشر و بهبود و بهينه‌سازى ابزارها، روش‌ها، اشياء و الگوها در جهت توسعه¬ی رفاه و آسايش و ارتقاى سطح زندگى انسان مورد استفاده قرار مى‌گيرند. برخی از صاحبنظران معتقدند که تحقیق کاربردی همان تحقیق بنیادی است، با این تفاوت که علاوه بر بدست آوردن دانش علمی یا فنی جدید، از ابتدا برای رسیدن به هدف عملی مشخص جهت داده می شود و نتایج آن اساسا برای بهبود وضعیت موجود به کار گرفته می شود.
تحقیق عملی : نوعى تحقيق کاربردى است که خصلت محلى و موضعى دارد و معمولاً خاصيت تعميم‌پذيرى زياد ندارد. هدف اصلی پژوهش در عمل، حل مسئله خاص بوده و کمک به توسعه علم نیست. اين تحقيقات نيز بر داده‌هاى تحقيقات بنيادى تکيه دارند؛ زيرا از معلومات و قوانين آنها استفاده مى‌شود.

1- موضوع تحقيق (Field of Research)
ذيل عنوان موضوع تحقيق مي بايست عنوان دقيق تحقيق خود را ذكر كنيد. از آنجایی که عنوان پروپوزال نشانگر محتوای آن است در انتخاب آن دقت لازم را مبذول فرماييد. در تعریف موضوع تحقیق، می بایست هنر خلاصه نویسی و جامع نگری رعایت گردد یعنی در یک جمله، اصل موضوع مورد تحقیق و مطالعه موردی آن ذکر شود. در تحقیقات علوم انسانی، در موضوع تحقیق می بایست متغیرهای مستقل و وابسته از هم تمیز داده شوند و موضوع به گونه ای بیان شود که مخاطب، درک کند محقق قصد بررسی تاثیر چه متغیری را روی چه متغیری دارد.
2- بیان مسئله و موضوع تحقیق (The problem and research topic)
در اين بخش مي بايست جوانب موضوع، چگونگي ارتباط آن با رشته تحصيلي مورد نظر، و اهميت موضوع به لحاظ علمي و كاربردي را توضيح دهيد. در واقع بخش بیان مسأله اساسی تحقیق شامل تشریح مسأله و معرفی آن، بیان جنبه های مجهول و مبهم، بیان متغیرهای مربوطه و بیان اهداف کلی تحقیق می باشد. این قسمت یکی از مهمترین بخش های پروپزال می باشد. ابتدا می بایست موضوع و متغیرهای تشکیل دهنده آن تعریف شوند. سپس مشکل و خلاء تحقیقاتی که موجب شده است محقق به فکر تدوین این پروپزال بیافتد بیان گردد. مسئله ای که دیگر محققان بدان نپرداخته اند و یا موضوع مهمی که محققان در قسمت پیشنهادات تحقیقاتشان به دیگر محققین برای انجام پیشنهاد نموده اند. سپس بیان شود چگونه در این تحقیق، قصد مرتفع نمودن مشکل مطروحه را داریم و در پایان، بخش بیان مسئله اصلی با سوال اصلی تحقیق به اتمام می رسد. پیشنهاد می گردد این بخش حداقل یک صفحه و حداکثر دو صفحه باشد و در نگارش آن با توجه به اینکه یکی از بخش های اصلی است که محقق می تواند در آن رفرنس دهی نماید، هر جمله و تعریف و موضوعی، بصورت علمی مستند به تحقیق و مقاله ای معتبر شود درست مانند مقاله. این موضوع باعث می شود اساتید و مخاطبین پروپزال، متوجه قدرت علمی موضوع شوند. در این بخش از کلی گوئی و از کپی نوشتن مطالب دیگر تحقیقات حذر شود. لازم است برای تدوین این بخش، حداقل 10 مقاله و تحقیق و پایان نامه معتبر مرتبط داخلی و خارجی مطالعه و از آنها استفاده گردد

3- اهميت و ضرورت تحقیق :
در این بخش از پروپزال همانطور که از اسمش نیز پیداست، می بایست در باره اهمیت و ضرورت انجام تحقیق بحث شود. این بیان می تواند در دو بخش کلی باشد، اهمیت موضوع اصلی مورد تحقیق و اهمیت انجام تحقیق برای سازمان مورد مطالعه. بعنوان مثال تحقیقی با عنوان “رابطه مدیریت سود و حاکمیت شرکتی (موردی شرکتهای بورس اوراق بهادار تهران)” را درنظر بگیریم. در ابتدا می بایست در باب ضرورت پرداخت به مقوله حاکمیت شرکتی و اهمیت آن برای شرکتها (و دلایل ورشکستگی شرکتهایی که حاکمیت شرکتی را رعایت نکرده اند) بحث شود. سپس در باب اهمیت مقوله مدیریت سود برای شرکتها، در مرحله سوم در باب اهمیت ارتباط بین این دو مقوله و در نهایت اهمیت رابطه مدیریت سود با حاکمیت شرکتی بطور تخصصی برای سازمان مورد مطالعه یعنی شرکتهای بورسی. استفاده از مقالات و منابع جدید و به روز در این بخش و رفرنس دهی به آنها فراموش نشود

4- ادبيات تحقيق و پژوهش هاي مرتبط یا پیشینه پژوهشی (Background or a brief literature review on the research topic)
در نظر داشته باشید که شما باید یا موضوعی جدید را مطرح نمایید و یا موضوعی که از قبل بر روی آن تحقیق صورت گرفته را تکمیل نمایید. در اینجا بايد توضيح مختصر اما جامع به همراه ارائه مرجع درباره پژوهش هايي كه پيش از شما روي اين موضوع و موضوعات نزديك به آن انجام شده ارائه شود. در این مرحله شما باید تمامی پروژه هایی که قصد دارید برای پژوهش از آنها کمک بگیرید را نام برده و منابعی معتبر و جامع را مطرح نمایید.
گاهی دانشجو در نظر دارد موارد تحقیقاتي انجام شده در گذشته را رفع اشکال نماید و یا به طور کلی رد نماید. این قسمت باید به استاد راهنمای بالقوه ی شما اثبات کند که شما مطالعه اي جامع و كامل در اين زمينه انجام داده ايد و و به مطلبی که موضوع پژوهش است تسلط كامل دارید.
پیشینه پژوهشی بهتر است در دو بخش پیشینه داخلی و پیشینه خارجی مطرح شود و در هر دو مورد، به چکیده تحقیقات مرتبط اشاره شود. فرم صحیح بدینگونه است که ابتدا نام محقق، سپس سال تحقیق، سپس موضوع و عنوان تحقیق وی و در ادامه بطور خلاصه روش تحقیق، متغیرها، سازمان مورد مطالعه و بخصوص نتایج و یافته های وی عنوان شود.

5- اهداف (Objective of Study)
در نهایت در هر تحقیق شما هدفی را دنبال می کنید در اين بخش بايد به ذكر نتايجي بپردازيد كه فكر مي كنيد از تحقيق خواهيد گرفت. توضيح دهيد كه از انجام تحقيق چه هدفي داريد، به كدام سمت حركت مي كنيد و فكر مي كنيد به كجا خواهيد رسيد.
به طور واضح پژوهش شما دقیقاً چه کارآیی (هایی) خواهد داشت. بخش اهداف معمولا از : هدف اصلی، اهداف فرعی و اهداف کاربردی تشکیل شده است.

6- فرضيه ها تحقیق (Research hypotheses):
فرضیه ها برای تحقیقات توصیفی، پیمایشی، کاربردی و غیره مطرح می شود. در این قسمت محقق، از پیش فرضیاتی را مطرح می کند و هیچ دلیل ندارد که این فرضیات، حتما در طی تحقیق تائید گردند. در واقع محقق استنباط و حدث خود را از رابطه بین متغیرهای تحقیق بیان می کند و وظیفه دارد در طی تحقیق با استفاده از ابزارها و آزمون های مناسب آن موضوع، به تائید یا رد فرض بپردازد. بعنوان مثال در موضوع “بررسی رابطه توانمندسازی منابع انسانی با بهره وری سازمان”، فرض اصلی بدینگونه مطرح می شود :
بین توانمندسازی منابع انسانی و بهره وری سازمان مورد مطالعه، ارتباط معنی داری وجود دارد.
محقق با استفاده از ابزار پرسش نامه و آزمون های مناسب این فرض را آزمون خواهد کرد. فرضیات تحقیق به دو دسته فرض اصلی و فرضیات فرعی تقسیم می شوند که در فرضیات فرعی، رابطه متغیرهای تشکیل دهنده متغیر مستقل مطرح می شود. بعنوان مثال در تحقیق فوق، محقق باید مولفه های توانمندسازی را مشخص نموده و سپس رابطه هر یک از این مولفه ها با بهره وری سازمان، خود یک فرض فرعی می باشد. بعنوان مثال چنانچه شاخص های توانمند سازی را توانایی کارکنان، مهارت کارکنان ، نگرش کارکنان ، سبک رهبری و شخصیت کارکنان بگیریم، پنج فرض فرعی به صورت زیر مطرح می گردد :
بین توانایی کارکنان و بهره وری سازمان مورد مطالعه رابطه معنی داری وجود دارد.
بین مهارت کارکنان و بهره وری سازمان مورد مطالعه رابطه معنی داری وجود دارد.
بین نگرش کارکنان و بهره وری سازمان مورد مطالعه رابطه معنی داری وجود دارد.
بین سبک رهبری و بهره وری سازمان مورد مطالعه رابطه معنی داری وجود دارد.
بین شخصیت کارکنان و بهره وری سازمان مورد مطالعه رابطه معنی داری وجود دارد.
اما همه تحقیقات، فرضیه ندارند بخصوص در تحقیقاتی که مدلسازی انجام می شود به جای مطرح نمودن و آزمون فرضیات، محقق به سوالات تحقیق پاسخ می دهد.

7-سوالات تحقیق (Research questions) :
سوالات نیز همانند فرضیات می باشند تنها فرم بیان آنها تغییر می کند. سوالات نیز از دو بخش سوال اصلی و سوالات فرعی تشکیل می شوند که تعداد آنها بهتر است همانند اهداف و فرضیات باشد. بهتر است سوالات تحقیق با کلماتی مانند آیا شروع نشود. بعنوان مثال در تحقیق “بررسی رابطه توانمندسازی منابع انسانی با بهره وری سازمان”، سوال اصلی اینگونه مطرح می گردد : بین توانمندسازی منابع انسانی با بهره وری سازمان مورد مطالعه چه رابطه ای وجود دارد؟ نوع و میزان این رابطه چگونه است؟

8- روش شناسی تحقیق(Methodology of study)
در این بخش می بایست روش تحقیق از جنبه های مختلف بررسی شود. بعنوان مثال روش تحقیق از بعد جمع آوری اطلاعات (کتابخانه ای و میدانی و …)، روش تحقیق از بعد تحلیل اطلاعات (همبستگی، علی و …)، روش تحقیق از بعد هدف (کاربردی، نظری و …)، از بعد نوع اطلاعات (پس رویدادی، سری زمانی و …)

9-ابزار و روش گردآوری اطلاعات :
در این بخش می بایست به روش جمع آوری اطلاعات اشاره شود. معمولا از روش های کتابخانه ای، اسنادی، میدانی و … متناسب با نوع تحقیق بمنظور گردآوری اطلاعات استفاده می شود. همچنین ابزار گردآوری اطلاعات هم متناسب با رشته و موضوع تحقیق مشخص می شود. ابزارها مواردی نظیر : کتاب ، مقالات مرتبط ، اینترنت، منابع کتابخانه ای ، آرشیو شرکت مورد مطالعه، بررسي مدارك و اسناد، مصاحبه، پرسش نامه و … می باشند.

10- متغیرها و مدل مفهومی تحقیق :
در این بخش متغیرهای تحقیق در قالب متغیر وابسته یا اصلی، متغیرهای مستقل یا توضیحی، متغیرهای واسطه ای، متغیرهای کنترلی بیان می گردند. البته در همه تحقیقات با متغیرها روبرو نیستیم. بدنبال ارائه متغیرهای تحقیق، می توان مدل مفهومی تحقیق را نیز در قالب نموداری گرافیکی ارائه نمود. ارائه نمودار گرافیکی مدل تحقیق و جهت ارتباط متغیرها در آن بسیار مهم است و بطور خلاصه به مخاطب می تواند کل تحقیق را بصورت نموداری نشان دهد.

11-جامعه آماری، نمونه آماری، روش نمونه گیری :
در این بخش سه مفهوم مطرح می شود. ابتدا جامعه آماری که سازمان مورد مطالعه (case study) تحقیق را بیان می کند. جامعه تحقیق می بایست در دسترس و اطلاعات مربوط به آن موجود باشد. با توجه به گستردگی حجم جامعه آماری، معمولا نمونه ای از بطن جامعه انتخاب می شود. در بخش آموزش در همین سایت روش های مختلف نمونه گیری و اطلاعات آنها بیان شده است. با توجه به نوع تحقیق، نمونه آماری انتخاب می گردد. بعنوان مثال تحقیق با عنوان بررسی رابطه هوش هیجانی و پیشرفت تحصیلی (موردی دانشجویان دختر) را درنظر بگیرید. در این مورد، دانشجویان دختر دانشگاه های کشور جامعه را تشکیل می دهند ولی می بایست نمونه ای محدودتر انتخاب شود بعنوان مثال دانشجویان دختر دانشگاه شهید بهشتی و البته با هم می تواند محدودتر شود : دانشجویان دختر رشته فلان دانشگاه فلان. و اما پس از تعیین نمونه، می بایست حجم نمونه و تعداد دقیق آن از روش مناسب (فرمول، جداول آماری و …) مشخص گردد. لازم نیست تعداد دقیق نمونه در پروپزال اشاره شود و تنها می توان به جامعه و نمونه اشاره نمود و در نهایت روش نمونه گیری نیز مشخص گردد تا در فصل سوم تحقیق، تعداد دقیق نمونه تعیین شود.
11-روش تجزیه و تحلیل اطلاعات:
در این بخش می بایست به ابزارها، مدل ها، آزمون ها، نرم افزارها و الگوریتم هایی که بمنظور تجزیه و تحلیل و بیان رابطه متغیرها و یا مدلسازی تحقیق استفاده می گردند اشاره شود. نوع آمار (توصیفی، استنباطی، هر دو) نیز باید در این بخش مشخص شود. البته با توجه به اینکه انتخاب ابزار دقیق و بهینه جهت تحلیل اطلاعات منوط به نرمالیتی یا عدم نرمالیتی متغیرها، پایایی یا عدم پایایی متغیرها و … می باشد و این نیز منوط به گردآوری اطلاعات مربوط به متغیرهای تحقیق (کتابخانه ای یا میدانی) می باشد و این فرآیند معمولا در فصول سوم و چهارم تحقیق اتفاق می افتد لذا بهتر است در پروپزال در بخش روش تحلیل، انتخاب روش را مشروط کنیم به نتایج نرمالیتی و پایایی متغیرها در فصل چهارم. بدینگونه که چنانچه داده ها نرمال باشند از آزمون های پارامتریک و چنانچه نرمال نباشند از آزمون های ناپارامتریک استفاده خواهد شد. مگر در شرایطی که مدلسازی یا شبیه سازی صورت می گیرد و ابزار ان (مثل شبکه عصبی، فازی و …) از پیش مشخص است.

12-محدودیت های تحقیق :
در این قسمت به محدودیت ها و مشکلات احتمالی سر راه تحقیق اشاره می شود.

13-تعاریف متغیرهای تحقیق :
معمولا در بخش انتهایی پروپزال می بایست متغیرهای اصلی و فرعی تحقیق به دو گونه تعریف شوند : نظری و عملیاتی. در تعریف نظری، می بایست از نظریه های معتبر در تعریف موضوع استفاده شود و در پایان تعریف، منبع مقتبس شده ذکر شود. در بخش تعریف عملیاتی می بایست ابزار کاربردی محقق برای متغیر مذکور در این تحقیق ذکر شود. بعنوان مثال واژه “تفکر استراتژیک” را درنظر بگیرید. در تعریف نظری می توان گفت : تفكراستراتژيك فرايندي كه مديران ارشد از آن طريق مي توانند «فراتر از بحرانها و فرايندهاي مديريتي روزانه بينديشند» تا نگرشي متفاوت از سازمان و محيط متغير آن به دست آورند(گرت، 1995).
در تعریف عملیاتی می بایست اشاره شود که در تحقیق مذکور، تفکر استراتژیک از چه طریقی اندازه گیری می شود.

14- منابع و ماخذ :
در تهیه پروپوزال حتماً از منابع معتبر و قابل ارائه استفاده نمایید. این لیست باید بر طبق حروف الفبا تنظیم شود. كه شامل لیست پروژه هایی است كه از قبل در این زمینه انجام شده و شما می خواهید برای تحقیق خود از آنها بهره ببرید. نکته مهم این است که تنها منابعی ذکر شوند که در متن پروپزال از آن استفاده شده و برعکس هر منبعی که در متن پروپزال بدان اشاره شده حتما در لیست منابع پیدا شود.

15- نکات ویژه :
• پروپزال در واقع نقشه راه تحقیق می باشد لذا در تدوین آن می بایست نهایت دقت صورت گیرد و مواردی غیر قابل انجام به عنوان اهداف مطرح نشوند.
• برای دانشجویان خارجی، به همان اندازه که بخش علمی و فنی پروپزال اهمیت دارد، بجث برگردان آن نیز مهم است لذا در ترجمه نهایت دقت صورت گیرد.
• حجم پروپزال نیز بسیار مهم است. حجم پروپزال نباید با عنوان نمودن مطالب غیر ضروری و مرتبط زیاد شود و همچنین نباید پروپزال گنگ و مبهم باشد.
• قبل از تدوین پروپزال بهتر است مقالات و منابع مرتبط گردآوری شده و مطالعه گردد و نقشه تدوین پروپزال از قبل از تدوین آن رسم شود.

منبع: تدبیرسازان